ایلان ماسک پیشنهاد کاهش گرمایش زمین با ماهواره خورشیدی را داده است، او می خواهد با ناوگانی از ماهوارههای خورشیدی مجهز به هوش مصنوعی میتوان تابش خورشید را تا حدی تنظیم کرد و گرمایش زمین را مهار نمود.
پیشنهاد جنجالی ایلان ماسک: کاهش گرمایش زمین با ماهوارههای خورشیدی و هوش مصنوعی
ایلان ماسک در پستی در شبکه اجتماعی X اعلام کرده است که میتوان با «ناوگانی بزرگ از ماهوارههای خورشیدی-هوش مصنوعی» میزان تابش خورشید به سطح زمین را با تنظیمات جزئی کنترل کرده و به این ترتیب روند گرمایش زمین را متوقف یا باعث کاهش گرمایش زمین با ماهواره شود.
به گزارش چشم انداز، این ایده در حوزه مهندسی خورشیدی (solar geoengineering) قرار میگیرد و همزمان بحثهای فنی، اخلاقی و حقوقی گستردهای را برانگیخته است.
ماسک نوشته است: «A large solar-powered AI satellite constellation would be able to prevent global warming by making tiny adjustments in how much solar energy reached Earth.»
طرح کاهش گرمایش زمین با ماهواره دقیقاً در مرز تخیل و واقعیت قرار دارد. ایده این است که ماهوارههایی مجهز به پنلهای خورشیدی و هوش مصنوعی در مدار قرار گیرند و به صورت پویا میزان تابش خورشید را کمی کاهش یا افزایش دهند تا تعادل انرژی زمین کنترل شود.
این روش یکی از شاخههای «مدیریت تابش خورشیدی» (Solar Radiation Management, SRM) است که مدتها در نظریه مطرح بوده، اما تا کنون در سطح عملی اجرا نشده است.
کارشناسان هشدار دادهاند که هرگونه مداخله در تابش خورشید ممکن است پیامدهای گسترده و غیرقابل پیشبینی داشته باشد: از تغییر الگوهای بارش، کشاورزی، اقلیمهای منطقهای تا مسئله «شوک پایان» (termination shock) اگر سیستم خاموش شود.
به علاوه، مسئله «چه کسی تصمیم میگیرد؟» مطرح میشود — وقتی تابش خورشید را میتوان کنترل کرد، به معنای آن است که قدرت زیادی برای تغییر اقلیم زمین فراهم میگردد، که با تعادل بین کشورها، حقوق بشر و اخلاق محیط زیستی تلاقی دارد.
در کنار این، از منظر عملیاتی هم مشکلات بزرگی برای کاهش گرمایش زمین با ماهواره وجود دارد: فناوری، هزینه، مدارهای مورد نیاز، تنظیم دقیق هوش مصنوعی، نظارت بینالمللی و خطرات برخورد با ماهوارهها یا زبالههای فضایی.
در مجموع، طرح ماسک فعلاً یک «پیشنهاد» است نه پروژهٔ مصوب، اما همین که یکی از بازیگران بزرگ فناوری آن را مطرح کرده، بحث مهندسی اقلیمی فضایی را وارد فاز عمومی کرده است.
اثر جهانی:
اگر کاهش گرمایش زمین با ماهواره عملی شود، میتواند یکی از بزرگترین مداخلههای بشر در طبیعت باشد. به لحاظ نظری ممکن است گرمایش جهانی را کاهش دهد و فشار بر انتشار گازهای گلخانهای را کم کند. اما در عین حال احتمال دارد منجر به اثرات ناخواسته شود: برخی مناطقی ممکن است بهطور نامتناسب سرد شوند یا بارشهایشان تغییر کند. همچنین احتمال دارد به بهانهٔ این فناوری، انگیزه کاهش انتشار گازها کم شود چون «مشکل اصلی حل شده فرض شود» که فریبکارانه است.
بهعلاوه، کنترل تابش خورشید مستلزم حکمرانی جهانی است: بدون قانون و توافق بینالمللی، این میتواند به مناقشات فراملی منتهی شود.
اثر بر ایران یا کسبوکارها:
برای ایران، اگر تابش خورشید تا حدی کاهش یابد، ممکن است تأثیرات ملموسی بر کشاورزی، الگوی بارش، تابستانهای گرم و تابش مستقیم داشته باشد.
اگر تابش کاهش یابد کسبوکارهایی که مرتبط با انرژیهای خورشیدی هستند (مانند پنلهای خورشیدی، نور خورشید محور) ممکن است متأثر شوند.
از سوی دیگر، ایران ممکن است با توجه به شرایط اقلیمی به سهم خود در حکمرانی چنین سامانهای برای کاهش گرمایش زمین با ماهواره نیازمند باشد. اما در دید ابتدایی احتمال حمایت گسترده کشورهای عرب حوزه خلیج فارس از این طرح ماسک بسیار بالاست. داشتن شرایط اقلیمی متفاوت و بسیار گرم و همچنین توانمندی مالی این کشورها می تواند بزرگترین بهانه برای حمایت از طرح ماسک باشد.
جمعبندی:
به گزارش چشم انداز، پیشنهاد کاهش گرمایش زمین با ماهواره ایلان ماسک ترکیبی از فناوریهای فضایی، هوش مصنوعی و مهندسی اقلیمی است که اگر عملی شود، میتواند نقطهٔ عطفی باشد — اما همراه با ریسکهای بسیار بالا. اکنون بحث اصلی جدا از نظری بودن آن، برسر پیامدهای اخلاقی و فنی و نیاز به همکاری جهانی است.
طرح ماهوارهای ماسک برای تنظیم نور خورشید، اگرچه خوشبینانه است، اما مسیر پرخطر و پرابهامی دارد — کنترل اقلیم زمین کار سادهای نیست.
