افسردگی فصلی پاییز یکی از اختلالات شایع روانی است که با تغییر فصل و کوتاه شدن روزها خود را نشان میدهد. این نوع افسردگی که با نام علمی SAD (Seasonal Affective Disorder) شناخته میشود، معمولا در فصل پاییز و زمستان شدت میگیرد و با شروع روزهای طولانیتر در بهار و تابستان کاهش مییابد.
البته برخی افراد ممکن است در فصل بهار دچار این اختلال شوند، اما افسردگی پاییزی رایجترین شکل آن است. خستگی، کاهش انرژی، احساس غم و اندوه، بیحوصلگی و حتی پرخوابی از مهمترین نشانههای این نوع افسردگی هستند. به همین دلیل شناخت علائم و آگاهی از راههای درمان افسردگی فصلی پاییز اهمیت زیادی دارد.
چه کسانی بیشتر در معرض افسردگی فصلی پاییز هستند؟
طبق پژوهشها، زنان و افراد جوان بیشترین آمار ابتلا را دارند. علاوه بر این، کسانی که:
- سابقه ابتلا به افسردگی یا اختلالات خلقی دارند،
- در مناطق سردسیر و ابری زندگی میکنند،
- یا در خانواده نزدیکشان مشکلات روانی شایع است،
بیشتر در معرض ابتلا به افسردگی پاییزی قرار میگیرند.
علائم افسردگی پاییزی
علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما شایعترین نشانههای افسردگی فصلی پاییز عبارتاند از:
- غم و اندوه مداوم
- اضطراب و استرس
- کاهش تمرکز و بیحوصلگی
- پرخوابی یا اختلال خواب
- افزایش میل به مصرف شیرینی و کربوهیدرات
- اضافهوزن
- از دست دادن انگیزه برای انجام فعالیتهای روزانه
- افکار منفی و حتی تمایل به انزوا
اگر این علائم بیش از دو هفته ادامه داشته باشد، بهتر است برای ارزیابی دقیقتر به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنید.
علت افسردگی فصلی پاییز چیست؟
محققان هنوز علت دقیق این اختلال را نمیدانند، اما چند عامل اصلی شناخته شدهاند:
- کاهش نور خورشید → تغییر در ساعت بیولوژیکی بدن و ایجاد اختلال در چرخه خواب.
- کاهش سطح سروتونین → هورمون شادی که کمبود نور باعث کاهش آن میشود.
- کمبود ویتامین D → که ارتباط مستقیم با خلقوخو و انرژی دارد.
- افزایش ملاتونین → هورمون خواب که در پاییز و زمستان بیشتر ترشح میشود.
بهترین روشهای درمان افسردگی فصلی پاییز
برای درمان این اختلال میتوان از ترکیب روشهای پزشکی، روانشناختی و حتی طب سنتی بهره برد.
۱. نوردرمانی
قرار گرفتن روزانه ۳۰ دقیقه در معرض نور خورشید یا استفاده از لامپهای مخصوص نوردرمانی یکی از موثرترین راهها برای کاهش علائم است.
۲. مصرف ویتامین D
مکملها یا غذاهای سرشار از ویتامین D مثل ماهی سالمون، میگو، شیر غنیشده و زرده تخممرغ به بهبود خلقوخو کمک زیادی میکنند.
۳. ورزش و فعالیت بدنی
پیادهروی، یوگا یا دوچرخهسواری دستکم ۳ بار در هفته میتواند انرژی شما را بالا ببرد و به ترشح هورمونهای شادیبخش کمک کند.
۴. رواندرمانی و گفتوگو درمانی
رفتاردرمانی شناختی (CBT) یکی از روشهای علمی برای درمان افسردگی فصلی پاییز است که به تغییر افکار منفی و کنترل استرس کمک میکند.
۵. درمانهای دارویی
در صورت شدید بودن علائم، پزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی مانند فلوکستین یا سرترالین تجویز کند.
افسردگی پاییزی در طب سنتی
در کنار روشهای علمی، طب سنتی نیز برای درمان افسردگی پاییزی راهکارهای جالبی ارائه کرده است:
- مصرف دمنوشهای گیاهی مانند بابونه، گل گاوزبان، زعفران و اسطوخودوس برای آرامش اعصاب.
- چای کوهی و چای سبز که در طب سنتی ایرانی و اروپایی برای تقویت روحیه توصیه شدهاند.
- رایحهدرمانی با بوییدن گل سرخ، سیب یا دانه هل برای افزایش نشاط.
- پاشویه با سبوس گندم برای آرامسازی بدن و کاهش اضطراب.
عوارض بیتوجهی به افسردگی پاییزی
اگر این اختلال درمان نشود، ممکن است پیامدهایی مثل:
- انزوا و کاهش روابط اجتماعی
- مشکلات شغلی و تحصیلی
- افزایش مصرف مواد مضر
- اختلالات تغذیه
- یا حتی افکار خودکشی
را به دنبال داشته باشد. بنابراین توجه به این موضوع بسیار ضروری است.
جمعبندی و تحلیل
به گزارش پایگاه تحلیلی چشمانداز هوشمند ایران، افسردگی فصلی پاییز یک مشکل جدی اما قابل درمان است. تغییر سبک زندگی، مصرف ویتامینها، ورزش منظم، نوردرمانی و حتی بهرهگیری از روشهای طب سنتی میتواند تا حد زیادی به بهبود کیفیت زندگی افراد کمک کند.
به نظر میرسد در سالهای اخیر، به دلیل سبک زندگی کمتحرک و کاهش ارتباط مستقیم با طبیعت، آمار ابتلا به افسردگی فصلی پاییز رو به افزایش است. به همین دلیل، آگاهیبخشی و پیشگیری میتواند نقش بزرگی در سلامت روان جامعه ایفا کند.
