پس از واکنش صریح رئیس قوه قضائیه به رئیس کل بانک مرکزی درباره وضعیت انحلال بانک آینده، بحران این بانک دوباره در صدر توجه افکار عمومی و کارشناسان اقتصادی قرار گرفته است. غلامحسین محسنی اژهای با صراحت به محمدرضا فرزین هشدار داده بود که در صورت بیعملی در ساماندهی بانک آینده، قوه قضائیه رأساً ورود خواهد کرد. همین هشدار کافی بود تا نگاهها دوباره به نحوه نظارت و عملکرد بانک مرکزی دوخته شود.
نماد بحران در نظام بانکی ایران
بانک آینده که با هدف الگویی از بانکداری نوین و از ادغام مؤسسه مالی تات و چند نهاد اعتباری دیگر شکل گرفت، حالا بهعنوان نماد ناترازی و داراییهای منجمد در نظام بانکی شناخته میشود. پروژهی عظیم ایرانمال که قرار بود افتخار سرمایهگذاری مدرن باشد، امروز به نمادی از دارایی غیرمولد و زیان انباشته تبدیل شده است. کارشناسان میگویند حجم بالایی از منابع سپردهگذاران در پروژههای غیرسودده قفل شده و نقدینگی واقعی بانک بسیار کمتر از میزان اعلامشده در ترازنامه است.
بر اساس گزارشها، زیان انباشته بانک آینده به بیش از 420 هزار میلیارد تومان رسیده و همین موضوع کارزاری مردمی را برای درخواست انحلال بانک آینده شکل داده است. کارشناسان این وضعیت را نتیجه سالها سوءمدیریت، پرداخت تسهیلات کلان بدون وثیقه کافی و سرمایهگذاریهای پرریسک میدانند.
دو نگاه متفاوت؛ انحلال یا بازسازی مالی
گروهی از اقتصاددانان معتقدند انحلال بانک آینده تنها گزینه برای پایان دادن به این بحران است. آنها هشدار میدهند که ادامه وضعیت فعلی مانند نگهداشتن یک «بمب تأخیر زمانی» در نظام بانکی است و هر روز تأخیر، فشار بیشتری بر بانک مرکزی و منابع عمومی وارد میکند.
اما گروهی دیگر از کارشناسان هشدار میدهند که انحلال بدون برنامه منجر به بیاعتمادی عمومی و ایجاد بحران دومینو در سایر بانکها خواهد شد. تجربه موسسات اعتباری پیشین نشان داده که بازپرداخت سپردهها ممکن است سالها زمان ببرد و در برخی موارد هیچگاه بهطور کامل انجام نشود.
در مقابل، برخی کارشناسان مانند مجید شاکری و محمدرضا رنجبر فلاح، راهکارهای میانیتری را پیشنهاد دادهاند؛ از جمله تیکاور توسط بانک مرکزی (واگذاری مدیریت و سهام بانک به بانک مرکزی) یا کوچکسازی ترازنامه از طریق ارزشگذاری واقعی داراییهایی مانند ایرانمال و تبدیل آنها به صندوقهای املاک. این روشها به اعتقاد کارشناسان میتواند با کمترین شوک اقتصادی انجام گیرد و اعتماد عمومی را تا حدی حفظ کند.
تصمیم دشوار فرزین؛ آزمون اقتدار بانک مرکزی
تصمیم دشوار فرزین؛ آزمون اقتدار بانک مرکزیمحمدرضا فرزین، رئیس کل بانک مرکزی، وعده داده است که برنامه اصلاحی جامع برای بانک آینده در دستور کار قرار دارد؛ با این حال، شواهد حاکی از آن است که این وعدهها هنوز اجرایی نشدهاند. برخی منابع سیاسی از نقش گروههای ذینفوذ در تعویق اصلاحات خبر میدهند؛ گروههایی که از تداوم وضعیت موجود سود میبرند.
اظهارات محسنی اژهای در واقع پیامی روشن برای بانک مرکزی بود: یا اصلاح فوری، یا ورود قاطع قوه قضائیه. کارشناسان معتقدند نحوه برخورد فرزین با بحران بانک آینده به یک آزمون اعتماد و اقتدار برای بانک مرکزی تبدیل شده و نتیجه آن میتواند مسیر اصلاح نظام بانکی ایران را تعیین کند.
اقتصاد ایران در آستانه آزمونی بزرگ
تردیدی نیست که بانک آینده اکنون به بحران اعتماد در نظام مالی کشور بدل شده است. ادامه این وضعیت، بیثباتی گستردهای در شبکه بانکی و حتی بازار پول ایجاد خواهد کرد. به باور کارشناسان، تنها راه نجات، شفافسازی واقعی، برخورد قضایی با بدهکاران کلان، بهبود نظارت بانکی و خروج تصمیمات اقتصادی از سایه منافع سیاسی است.
به بیان دیگر، بحران بانک آینده فقط بحران یک نهاد مالی نیست؛ بلکه نمادی از ضعف ساختار نظارت، نبود پاسخگویی و ناتوانی در اجرای اصلاحات عمیق در نظام بانکی کشور است.
به گزارش پایگاه خبری چشمانداز هوشمند ایران، حل این بحران هرچند سخت و پرهزینه است، اما تعلل در تصمیمگیری میتواند اعتماد عمومی به بانکها و حتی بانک مرکزی را متزلزل کند؛ چیزی که در نهایت، هزینهای بسیار فراتر از زیانهای مالی امروز خواهد داشت.
